Πάολο Βερονέζε, 1562-63 ελαιογραφία σε καμβά 6,77 μ.× 9,94 μ.
Λούβρο – Παρίσι
Στο μουσείο του Λούβρου, στην πτέρυγα Ντενόν, στον 1ο όροφο και στην αίθουσα 6 εκτίθεται ένα μνημειώδες αριστούργημα της Βενετσιάνικης σχολής, δημιουργία του Πάολο Βερονέζε. Δημιουργήθηκε κατά το χρονικό διάστημα 1562-1563 και οι διαστάσεις του είναι επιβλητικές, περίπου 67 τ.μ. Βρίσκεται στην ίδια αίθουσα με ένα άλλο αριστούργημα επίσης Ιταλού καλλιτέχνη, γνωστό ως Μόνα Λίζα…
Πάολο Βερονέζε (1528 – 19 Απριλίου 1588)
Ο πίνακας απεικονίζει τη γνωστή ιστορία από το ευαγγέλιο του Ιωάννη, όπου ο Ιησούς μετέτρεψε το νερό σε κρασί, όταν παρευρέθηκε σε ένα γάμο που γινόταν στην πόλη Κανά. Βέβαια στον πίνακα θα δούμε αρκετές προσθήκες που ουδεμία σχέση έχουν με τον Χριστό και την εποχή που έζησε αλλά ωστόσο δικαιολογούνται στα πλαίσια της καλλιτεχνικής ελευθερίας. Όπως είπε και ο Βερονέζε μπροστά στην Ιερά Εξέταση, όταν είχε κληθεί να απολογηθεί για έναν άλλο πίνακα που είχε ονομάσει “Μυστικό Δείπνο”, και που και πάλι ουδεμία σχέση είχε με τα ευαγγελικά γεγραμμένα : “Στον ζωγράφο θα πρέπει να αποδίδεται (και να δικαιολογείται) η ελευθερία στην έκφραση και η φαντασία που υπάρχει στους ποιητές και στους τρελούς”.
Ένα μικρό ιστορικό :
Ο πίνακας διακόσμησε την τραπεζαρία της μονής (που σχεδίασε ο διάσημος αναγεννησιακός αρχιτέκτονας Αντρέα Παλλάντιο) του Σαν Τζιόρτζιο Ματζιόρε (μονή των Βενεδικτίνων μοναχών) κοντά στον Άγιο Μάρκο της Βενετίας, επί 235 χρόνια (από το 1562 που δημιουργήθηκε κατά παραγγελία από τον ηγούμενο της μονής).
Η τραπεζαρία της μονής, μαζί με τον πίνακα, όπως ήταν το 1563
Όταν ο Ναπολέων είδε τον πίνακα το 1797 διέταξε να κατασχεθεί και να μεταφερθεί στη Γαλλία, ως λάφυρο πολέμου. Ο πίνακας κόπηκε σε κομμάτια και συναρμολογήθηκε ξανά στο Παρίσι, όπου και εκτέθηκε στο κοινό.
Στις αρχές του 19ου αιώνα, μετά τους Ναπολεόντιους πολέμους και στα πλαίσια της συνθήκης ειρήνης μεταξύ της παπικής εξουσίας του Βατικανού και της επαναστατημένης Γαλλίας, έγινε μια προσπάθεια αποκατάστασης του πίνακα στην αρχική του θέση. Ο γλύπτης Αντόνιο Κανόβα διορίστηκε από τον Πάπα Πίο VII να διαπραγματευτεί την συναλλαγή. Ωστόσο έπειτα από την παρέμβαση του Βιβάντ Ντενόν (πρώτος διευθυντής του Λούβρου, διορισμένος από τον Ναπολέοντα, εξού και η πτέρυγα Ντενόν) ο Κανόβα επέστρεψε στη Βενετία με έναν πίνακα του Τσαρλς λε Μπραν “Γιορτή στο σπίτι του Σίμωνα” του 1653 και όχι αυτόν του Βερονέζε. Η δικαιολογία ήταν ότι ο πίνακας ήταν σε “πολύ εύθραυστη κατάσταση” για να γίνει η μεταφορά…
Ο καμβάς αποσπάστηκε ξανά από την θέση του, τυλίχθηκε και παρέμεινε τυλιγμένος επί μήνες στο λιμάνι της Βρέστης προκειμένου να προστατευτεί λόγω του Γαλλοπρωσικού πολέμου (1870 – 1871).
To 1940 τυλίχθηκε ξανά και περιφερόταν σε όλη τη Γαλλία μέσα σε φορτηγό για να προφυλαχθεί από τις αρπαχτικές διαθέσεις των Γερμανών, η οποίοι ως γνωστόν ήταν λάτρεις της τέχνης, και ακολουθώντας την παράδοση των εκάστοτε κατακτητών ανά τους αιώνες, επιδίδονταν σε πλιάτσικο έργων τέχνης στις χώρες που κατακτούσαν για να τα μεταφέρουν μετά στην πατρίδα τους (κάτι βέβαια που και οι ίδιοι οι Γάλλοι είχαν κάνει με τους Ιταλούς).
To 1989 το μουσείο του Λούβρου προχώρησε σε μια προσπάθεια αποκατάστασης του πίνακα στην αρχική του μορφή, καθαρίζοντας τον και τονίζοντας ξανά τα χρώματα, η οποία δημιούργησε μεγάλη αντιπαράθεση για το κατά πόσο αποδόθηκαν σωστά τα αρχικά χρώματα.
Στις αρχές του Σεπτεμβρίου 2007, 210 χρόνια αφότου ο Ναπολέων είχε αρπάξει τον πίνακα από τη μονή του Σαν Τζιόρτζιο Ματζιόρε, ένα πιστό αντίγραφο επέστρεψε στην Βενετία και τοποθετήθηκε στην θέση που ήταν αρχικά ο πίνακας. Το δύσκολο αυτό έργο ανέλαβε να φέρει εις πέρας η ισπανική εταιρεία “Factum Arte”, και το κατάφερε με μεγάλη επιτυχία. Έγινε σκανάρισμα του πίνακα με μηχανές τελευταίας τεχνολογίας και αυστηρών προδιαγραφών, σε ώρες που δε λειτουργούσε το μουσείο για το κοινό, χωρίς επιπλέον φωτισμό πέραν του φυσικού για να μη φθαρεί ο πίνακας και φυσικά χωρίς καμία επαφή εξοπλισμού με τον καμβά.
Δείτε εδώ την όλη διαδικασία και πώς ολοκληρώθηκε :
Και εδώ, μια καλλιτεχνική απεικόνιση με μεγάλο ενδιαφέρον, την ημέρα των εγκαινίων :
Ως πίνακας της περιόδου του μανιερισμού (ο όρος μανιέρα προέρχεται από το λατινικό manierus (τρόπος) και η χρήση του επικράτησε κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου προκειμένου να περιγραφεί η τέχνη του 16ου αιώνα που δεν ανήκε απόλυτα ούτε στα αναγεννησιακά πρότυπα αλλά ούτε και στο μεταγενέστερο μπαρόκ) ο “Γάμος της Κανά” εμπεριέχει στυλιστικές επιρροές των ιδανικών της αρμονικής σύνθεσης από καλλιτέχνες όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Μικελάντζελο και ο Ραφαέλ.
Η βιβλική σκηνή που απεικονίζει, περιλαμβάνει περισσότερες από 130 μορφές, συμπεριλαμβανομένου του Τιτσιάνο, του Τιντορέτο και του ίδιου του Βερονέζε, με πλουσιότατες υφές στα ενδύματα. Το μνημειώδες μέγεθος και η πολυπλοκότητα στη σύνθεση δείχνουν ότι εργάστηκαν παραπάνω από ένας γι’ αυτόν τον πίνακα. Είναι πιθανό ο Βερονέζε να ανέθεσε μέρος του έργου σε βοηθούς του και στον αδελφό του Μπενεντέτο Κάλιαρι. Ολοκληρώθηκε μέσα σε 15 μήνες.
Ακολουθούν μερικές λεπτομέρειες :
Το θΕμα χωρΙζεται σε δΥο επΙπεδα. εδΩ βλΕπουμε το Ανω επΙπεδο με φΟντο τον υπΕΡοχο γαλΑζιο ουρανΟ και τους υπηρΕτες που εργΑζονται πυρετωδΩς για τη γιορτΗ. ΚολΩνες δωρικοΥ και κορινθιακοΥ ρυθμοΥ δΙνουν την εικΟνα ενΟς παλατιοΥ μΙΞη ΚλασσικΗς ΑρχαιΟτητας και ΑναγΕννησης. Στο βΑθος διακρΙνεται Ενας πΥΡγος με κοΙλες καμΑρες χαρακτηριστικΟ του φΙλου και συνεργΑτη του ΒερονΕζε, αρχιτΕκτονα ΑντρΕα ΠαλλΑντιο.
Σε αυτΗ τη λεπτομΕρεια του πΙνακα βλΕπουμε απΟ πΑνω προς τα κΑτω, τη μυστηριΩΔη και φινετσΑτη γυναΙκα με την οδοντογλυφΙδα στο στΟμα δΙπλα απΟ τον ΣουλειμΑν τον ΜεγαλοπρεπΗ, ενΩ παρακΑτω φαΙνεται η γυναΙκα ενΟς ΚΑΛΕΣΜΕΝου η οποΙα γκρινιΑζει στον σΥζυγΟ της προφανΩς απΟ ζΗλεια για το εξαιρετικΗς ποιΟτητας κρασΙ που μΟλις Εχει σερβιριστεΙ. Στη γωνΙα βλΕπουμε το νιΟπαντρο ζευγΑρι με τον γαμπρΟ να ετοιμΑζεται να δοκιμΑσει το κρασΙ που του σερβΙρει ο υπηρΕτης.
ΕδΩ βλΕπουμε Εναν υπηρΕτη ο οποΙος αδεΙαζει τον αμφορΕα με το νερΟ το οποΙο Εχει μετατραπεΙ στο καλΥτερο κρασΙ που Εχει πιεΙ ποτΕ ο Ανθρωπος. ΔΙπλα του ο γευσιγνΩστης του συμποσΙου εξετΑζει με προσοχΗ το ποτΗρι με το κΟκκινο κρασΙ Εχοντας λΙγο δΥσπιστο Υφος. Το Ενδυμα που φορΑει εΙναι χαρακτηριστικΟ της βενετσιΑνικης φινΕτσας της εποχΗς και φΕρεται να Εχει το πρΟσωπο του αδερφοΥ του ΒερονΕζε, ΜπενεντΕτο ΚΑλιαρι.
Σε Εναν σωστΟ γΑμο δεν λεΙπουν ποτΕ οι μουσικΑντηδες, και σε αυτΗ τη περΙπτωση τουλΑχιστον τους τΕσσερις τους αναγνωρΙζουμε. Με το Ασπρο Ενδυμα εΙναι ο Ιδιος ο ΒερονΕζε, πιο δΙπλα με το φλΑουτο εΙναι ο ζωγρΑφος ΤζΑκοπο ΜπασσΑνο, στο βιολΙ ο ζωγρΑφος ΤιντορΕττο ενΩ στο βιολεντσΕλο με το κΟκκινο Ενδυμα ο επΙσης πολΥ σημαντικΟς ζωγρΑφος της ΑναγΕννησης, ΤιτσιΑνο.
ΚεντρικΗ φυσιογνωμΙα του πΙνακα εΙναι ο ΧριστΟς (η μοναδικΗ φιγοΥρα στον πΙνακα που κοιτΑζει κατευθεΙαν τον θεατΗ) με τη μητΕρα του, οι οποΙοι κΑθονται στο κΕντρο του τραπεζιοΥ, θΕση που κανονικΑ θα εΙχε ο γαμπρΟς και η νΥφη. ΥπΑρχει μια αλληγορΙα σε αυτΟ το σημεΙο τΟσο για τη θΕση του ΙησοΥ ως ο “ΝυμφΙος” Οσο και στο γεγονΟς Οτι ακριβΩς απΟ πΑνω οι υπηρΕτες σφΑζουν Ενα αρνΙ υποδηλΩνοντας Οτι και ο Ιδιος θα πρΕπει να πεθΑνει ως ο “αμνΟς του ΘεοΥ”.
Αντίγραφα του πίνακα έχουν φιλοτεχνήσει ο Ντελακρουά, ο Φαντέν-Λατούρ, ο Μανέ και άλλοι.